amr%tana#dopanis%atsaha na#vavatu - iti sha#ntih%shravan%a#dyupa#yah%sha#stra#n%yadhi#tya medha#vi# abhyasya ca punah% punah% |paramam% brahma vijn~a#ya ulka#vatta#nyathotsr%jet || 1 ||vivaran%amom% shri#madvishva#dhis%t%ha#naparamaham%sasadgurura#macandra#ya namah%amr%tana#dopanis%atpratipa#dyam% para#ks%aram |traipada#nandasa#mra#jyam% hr%di me bha#tu sam%tatam || iha khalu kr%s%n%ayajurvedapravibhakteyamamr%tana#dopanis%at | kat%havallya#disamam upoddha#ta#dikam | s%ad%an*gayogapraka#shana#tmakopanis%ado'lpagranthato vivaran%ama#rabhyate | a#dau ta#vat- vishuddhacitta#na#m% shravan%a#dyupa#ya#deva purus%a#rthasiddhih%, ma#linacitta#na#m% brahmopa#sana#vishis%t%as%ad%an*gayoga#bhya#sadva#rakajn~a#nenap. 12) purus%a#rthasiddhih% asya#mupanis%adi pratipa#dyate | tatra#dau mukhya#dhika#rin%a#m% shravan%a#dyupa#yama#ha- sha#stra#n%i#ti | mumuks%u#n prati sarva#pahnavasiddham% brahma nis%pratiyogikasvama#tramiti anusha#sanam% kurvanti#ti sha#stra#n%i i#sha#dyas%t%ottarashatopanis%atsam%jn~aka#ni shruta#rthadha#ran%a#samartho medha#vo brahmavidvaris%t%hadeshikamukha#t yatha#vat adhi#tya ya#vat sam%shaya#dipan~cados%anivr%ttih% punah% punah% ta#vat abhyasya shravan%amanananididhya#sana#ni nairantaryen%a kr%tva# tatsam%ja#tasamyagjn~a#nena sva#tirikta#vidya#padatatka#ryaja#tam% yatra paryavasyati apahnavam% bhajati tat paramam% tanma#trataya# upabr%m%han%a#t brahma nis%pratiyogikasvama#tramiti vijn~a#ya tajjn~a#nasamaka#lam% vidva#n tadbha#vametya tanma#trataya#vashis%yate | yatah% sha#stra#bhya#sah% evam%prabha#vava#n, ato brahmabha#va#pattyanantaramapi sha#stra#bhya#sa eva aprama#dena kartavya ityata a#ha- ulka#vaditi | yatha# ulka#praka#shato dravyama#lokya ulka#m% parityajati tatha# brahmabha#va#pattyanantaram% tatsa#dhana#ni ta#ni sha#stra#n%i tatprabhavajn~a#nam% ca#pi athotsr%jet ityatra-ulka#hasto yatha# kashcid dravyama#lokya ta#m% tyajet |jn~a#nena jn~eyama#lokya pashca#t jn~a#nam% parityajet ||iti,a#tma#nama#tmana# sa#ks%a#d brahma buddhva# sunishcalam |dehaja#tya#disam%bandha#n varn%a#shramasamanvita#n ||vedasha#strapura#n%a#ni padapa#m%sumiva syajet ||iti ca shrutih% || 1 ||pran%avopa#sana#om%ka#rarathama#ruhya vis%n%um% kr%tva#tha sa#rathim |brahmalokapada#nves%i# rudra#ra#dhanatatparah% || 2 ||ta#vadrathena gantavyam% ya#vadrathapathi sthitah% |stha#tva# rathapathistha#nam% rathamutsr%jya gacchati || 3 ||p. 13) ma#tra#lin*gapadam% tyaktva# shabdavyan~janavarjitam |asvaren%a maka#ren%a padam% su#ks%mam% hi gacchati || 4 || prathamamantren%ottama#dhika#rin%a#m% kr%ta#rthata#mabhidha#ya madhyamamanda#dhika#rin%a#m% tatpada#roha#ya pran%avava#cya#rthopa#sana#m% s%ad%an*gayogam% ca#ha- om%ka#reti | rathastha#ni#yamom%ka#ram% a#ruhya ka#m%syaghan%t%a#nina#davat pran%avocca#ran%apu#rvakam% tadartha#nusam%dha#nam% kr%tva# rathasa#rathim% buddhitattvam% vis%n%um% vya#pakam% pran%ava#rtheshvara#ka#ra#ka#ritam% kr%tva# | buddhim% tu sa#rathim% viddhi iti shruteh% | brahmaiva loko brahmalokah% nirvishes%aparama#tma# tadru#pataya# padyata iti brahmalokapadam% svama#trataya# anves%t%umicchati#ti brahmalokapa#da#nves%i# tadupa#yatvena rudra#ra#dhanatatparo bhavet | sva#tiriktatvena para#gbha#vama#pannasva#vidya#padatatka#ryabhu#tarujam% dra#vayati#ti rudrah% pratyaga#tma# tada# ra#dhanam% vyas%t%isamas%t%yantah%karan%avr%ttisahasra-bha#va#bha#vapraka#shakapratyagasmi#tyanusam%dha#nam% tadekanis%t%hatvam% tatparatvamityarthah% | a#dau om%ka#ra#rtheshvara#nucintanam%, tada#ka#ra#ka#rita#ntah%karan%am% prasannam% sat nirvishes%abrahmama#tra#vasthitimi#hate, tadupa#yatvena pratyaganusam%dha#nam%, tatah% pratyagpara#gbha#vasa#peks%apratyagbha#vam% viha#ya nis%pratiyogikabrahmama#trataya# avashis%yata iti bha#vah% || 2 || brahmabha#va#patta#vapi sada# pran%ava#nusam%dha#nam% kartavyamityata a#ha- ta#vaditi | ya#vadrathapathi pran%ava#nusam%dha#navartmani sthitastis%t%hati ta#vadrathena gantavyam% om%ka#rocca#ran%apu#rvakam artha#nusam%dha#nam% kartavyam | evam% rathapathistha#nam% rathapathena yat gantavyastha#nam% nirvishes%am% brahma tatra tanma#tra#vashes%ataya# stha#tva# sthitva# tatah% rathena gantavyapradeshasya pra#ptatva#t om%ka#rarathamutsr%jya tatpra#pyaturyaturyastha#nam% gacchati turyaturyo bhavati#tyarthah% || 3 || turyaturya#dhigamopa#yama#ha- ma#treti | sarvavyavaha#rahetvaka#ra#dayah% svara#h% shabda#h%, kaka#ra#di#ni vyan~jana#ni, taih% varjitam% shabdavyan~jana#tmakapan~ca#shadvarn%avyavaha#ryaprapan~cakalana#viralam% yat ma#tra#lin*gapadam aka#ra#dima#tra#tadadhyaks%avishvavira#d%otradiru#pam% tyaktva# sva#tireken%a kim%cinna#sti#ti nishcitya atha asvaren%a maka#ren%a maka#ra#rtheshvarabha#vena nira#vr%takriya#jn~a#neccha#shaktisam%pattya# yat su#ks%mam% hip. 14) padam% vira#jate tat su#ks%mapadam% brahma svama#tramiti gacchati ma#tra#lin*gashabdavyan~janakalana#pahnavasiddhabrahmama#trataya# munih% avashis%yata ityarthah% || 4 ||pratya#ha#ralaks%an%amshabda#divis%aya#n pan~ca manashcaiva#tican~calam |cintayeda#tmano rashmi#n pratya#ha#rah% sa ucyate || 5 || manda#dhika#ricittashuddhihetus%ad%an*gayogamupadishati | tatra pratya#ha#rasvaru#pama#ha- shabda#di#ti | yadyacchr%n%oti karn%a#bhya#m% tattada#tmeti bha#vayet itya#dishrutyanurodhena shrotra#digra#hyapan~cashabda#divis%aya#n sva#tmano rashmi#n sva#tmavikalpitatvena svaru#pabhu#ta#n | manashceti cashabdatah% savis%aya#ntah%- karan%acatus%t%ayam% gr%hyate | tattu atican~calam; ks%an%avika#ritva#t | tadapya#tmano ru#pam% cintayet sva#tma#tiriktavis%ayatah% pratya#harediti yo'rtho'bhihitah% sah% pratya#ha#ra ucyate || 5 ||s%ad%an*gayogah%pratya#ha#rastatha# dhya#nam% pra#n%a#ya#mo'tha dha#ran%a# |tarkashcaiva sama#dhishca s%ad%an*go yoga ucyate || 6 || yogas%ad%an*ga#ni gan%ayati- pratya#ha#ra iti | spas%t%o'rthah% || 6 ||pra#n%a#ya#ma#diphalamyatha# parvatadha#tu#na#m% dahyante dhamata# mala#h% |tathendriyakr%ta# dos%a# dahyante pra#n%adha#ran%a#t || 7 ||p. 15) pra#n%a#ya#mairdaheddos%a#n dha#ran%a#bhishca kilbis%am |kilbis%am% hi ks%ayam% ni#tva# ruciram% caiva cintayet || 8 || pra#n%a#ya#ma#diphalapradarshanapu#rvakam% pra#n%a#ya#ma#dipraka#rama#ha- yatheti | yatha# dhamata# dhamana#bhivardhitavahnina# parvatadha#tu#na#m% mala#h% mala#ni dahyante tatha# pra#n%adha#ran%a#t dashendriyakr%ta# dos%a# dahyante || 7 || yata evamatah% pra#n%a#ya#maih% lin*gadeha#shrayados%a#n dahet | tatha# dha#ran%a#bhishca antah%karan%agatakilbis%am% dahet | evamantah%karan%ajakilbis%am ashuddhim% ks%ayam% ni#tva# ruciram% kilbis%aks%aya#dhikaran%am% caiva hi#tishabda#t sarvavr%ttikumbhakam% manah%pra#n%avr%ttistambhanam% cintayet || 8 ||trividhapra#n%a#ya#mah%ruciram% recakam% caiva va#yora#kars%an%am% tatha# |pra#n%a#ya#ma#strayah% prokta# recapu#rakakumbhaka#h% || 9 || trividhapra#n%a#ya#mama#ha- ruciramiti | kumbhakarecakapu#rakabhedena pra#n%a#ya#ma#h% trayah% prokta#h% | atra rucirashabdah% kumbhakava#ci#, recakapu#rakasahapat%hitatva#t || 9 ||pra#n%a#ya#malaks%an%amsavya#hr%tim% sapran%ava#m% ga#yatri#m% shirasa# saha |trih% pat%heda#yatapra#n%ah% pra#n%a#ya#mah% sa ucyate || 10 || pra#n%a#ya#masvaru#pama#ha- savya#hr%timiti | kumbhaka#vastha#ya#m% om% bhu#h% itya#dipran%avasam%put%itasaptavya#hr%tibhih% parorajase sa#vadom iti shirasa# ca p. 16) saha ga#yatri#m% trih% pat%het triva#ram% manasa# uccarediti yo'rtho'bhihitah% sa pra#n%a#ya#ma ucyate || 10 ||recakalaks%an%amutks%ipya va#yuma#ka#she shu#nyam% kr%tva# nira#tmakam |shu#nyabha#ve niyun~ji#ya#drecakasyeti laks%an%am || 11 || recakalaks%an%ama#ha- utks%ipyeti | ba#hya#ka#she va#yumutks%ipya tailadha#ra#vat mandam% mandam% virecya antah% nira#tmakam% va#yum% shu#nyam% kr%tva# shu#nyabha#ve niyun~ji#ya#t iti yattat recakasya laks%an%am || 11 ||pu#rakalaks%an%amvaktren%otpalana#lena toyama#kars%ayennarah% |evam% va#yurgrahi#tavyah% pu#rakasyeti laks%an%am || 12 || pu#rakalaks%an%ama#ha- vaktren%eti | yatha# naro vaktren%a vaktrasthotpalana#lena va# toyam a#kars%ayet evamid%aya# pin*galaya# shi#talya# va# va#yuh% grahi#tavyah% iti yattat pu#rakasya laks%an%am || 12 ||kumbhakalaks%an%amnocchvasenna ca nishva#sennaiva ga#tra#n%i ca#layet |evam% bha#vam% niyun~ji#ya#t kumbhakasyeti laks%an%am || 13 ||p. 17) andhavat pashya ru#pa#n%i shabdam% badhiravacchr%n%u |ka#s%t%havat pashya vai deham% prasha#ntasyeti laks%an%am || 14 || kumbhakalaks%an%ama#ha- nochvasediti | siddha#dya#sanama#stha#ya nishcalaga#tro yogi# recakapu#rakavya#pa#ramakr%tva# evam% va#yustambhanabha#vam% niyun~jya#diti yattat kumbhakalaks%an%am || 13 || kumbhakavela#ya#m andhabadhiravat ru#pashabda#divya#pr%tiviralo bhu#ya#diti prasha#ntalaks%an%ama#ha- andhavaditi | andhabadhiragrahan%am% shis%t%endriyavaikalyopalaks%an%a#rtham%; yatha# andha#dih% ru#pa#digrahan%am% na karoti tatha# avikalendriyo'pi ru#pa#di#n andha#divat pashya svadeham% ka#s%t%havat pashyeti yattat prasha#ntasya laks%an%am | yogi# sarvendriyavya#pr%tiviralo bhavedityarthah% || 14 ||dha#ran%a#laks%an%ammanah% sam%kalpakam% dhya#tva# sam%ks%ipya#tmani buddhima#n |dha#rayitva# tatha#tma#nam% dha#ran%a# pariki#rtita# || 15 || dha#ran%a#laks%an%ama#ha- mana iti | buddhima#n yogi# sam%kalpa#tmakam% manah% tadvr%ttija#tam% sam%ks%ipya atha nih%sam%kalpakam% dhya#tva# a#tmani nirvikalpake pratyagbha#vaparin%ate manasi tatha#vidham% parama#tma#nam% dha#rayitva# ya# pratyakparaikyasthitih% seyam% dha#ran%eti pariki#rtita# || 15 ||tarkalaks%an%ama#gamasya#virodhena u#hanam% tarka ucyate | tarkalaks%an%ama#ha- a#gamasyeti | shrutyanugr%hi#tohanameva tarka ityabhidhi#yate ||p. 18) sama#dhilaks%an%amsamam% manyeta yam% labdhva# sa sama#dhih% praki#rtitah% || 16 || sama#dhilaks%an%ama#ha- samamiti | brahma#ham, ahameva brahma iti yam% parama#tma#nam% matva# svavikalpitaprapan~caja#tam% samam a#tma#nameva manyeta sa sama#dhiriti shrutibhih% pariki#rtitah% || 16 ||sama#dhisiddhyupa#yah%bhu#mau darbha#sane ramye sarvados%avivarjite |kr%tva# manomayi#m% raks%a#m% japtva# vai rathaman%d%ale || 17 ||padmakam% svastikam% va#pi bhadra#sanamatha#pi va# |baddhva# yoga#sanam% samyaguttara#bhimukhah% sthitah% || 18 ||na#sika#put%aman*gulya# pidha#yaikena ma#rutam |a#kr%s%ya dha#rayedagnim% shabdameva vicintayet || 19 ||omityeka#ks%aram% brahma omityetanna recayet |divyamantren%a bahudha# kurya#nmalavimuktaye || 20 ||pashca#d dhya#yi#ta pu#rvoktakramasho mantravid budhah% |sthu#la#disthu#lasu#ks%mam% ca na#bheru#rdhvamupakramah% || 21 ||p. 19) tiryagu#rdhvamadhodr%s%t%im% viha#ya ca maha#matih% |sthirastha#yi# vinis%kampah% sada# yogam% samabhyaset || 22 ||ta#lama#tra#vinis%kampo dha#ran%a#yojanam% tatha# |dva#dashama#tro yogastu ka#lato niyamah% smr%tah% || 23 ||aghos%amavyan~janamasvaram% ca ata#lukan%t%hos%t%hamana#sikam% ca yat |arephaja#tamubhayos%mavarjitam% yadaks%aram% na ks%arate katham%cit || 24 || eta#dr%shasama#dhisiddhyupa#yama#ha- bhu#ma#viti | vishuddhabhu#mau; darbha#sanagrahan%am% cela#jinopalaks%an%a#rtham; kusha#jinacelamr%dva#sane sarvados%arahite tatsam%ska#ra#rtham% bhu#shuddhibhu#tashuddhya#dimanomayi#m% raks%a#m% kr%tva# tada#sanamupaspr%shya rathaman%d%ale pran%avavya#hr%tisaura#s%t%a#ks%are yatha#shakti japtva# || 17 || tatastada#sane yatha#vidhyupavishya atha padmasvastikabhadrayoga#sanes%vanyatama#sanama#stha#ya samyak uttara#bhimukhataya# a#si#nah% san || 18 || na#sika#put%am ekena sa#n*gulikaren%a pidha#ya ma#rutama#kr%s%ya mu#la#dha#ratrikon%e agnim% dha#rayet; dha#rayan shabdam om%ka#rameva vicintayet || 19 || kim% tat | omityeka#ks%aramiti | om%ka#ra#nusam%dha#navicchitim% na kurya#t | sva#ntah%karan%asthamalavimuktaye bahudha# divyamantren%a japam% kurya#t || 20 || evam% mantravit budhah% pashca#t pu#rvoktakramashah% dhya#yi#ta | dhya#nakramaniyama ucyate- sthu#la#di#ti | sva#vidya#padasthu#la#dyasha#ro-pa#pava#da#dhikaran%avira#t%su#trabi#jaturyaru#pen%a tatpravibhaktasthu#lam% su#ks%mam% ca#dhis%t%ha#ya | cashabda#t bi#jaturya#m%shamapyadhis%t%ha#yeti dyotyate | vira#d%a#dayo bhavanti (?) svana#bheru#rdhvam% vidyama#nahr%daya#dis%u vira#d%a#didhya#nasya upakramah% kartavyah% || 21 || vira#d%a#didhya#nopakrama#nantaram% maha#matih% yogi# svadhyeyasvaru#pa#tiriktatiryagu#rdhvamadhodr%s%t%im% viha#ya | cashabda#t tadekanis%t%ho bhu#tveti dyotyate | pu#rvoktapadma#sane sthirastha#yi# bhu#tva# sva#bhilas%italaks%ya#nusam%dha#nato vinis%kampah% laks%yaikata#nacittah% san sada# vira#d%a#dirahamasmi#tyanusam%dha#naru#pam% p. 20) yogam% samabhyaset || 22 || kumbhakama#tra#niyamastu hat%asha#bva#dita#lama#tra#vinis%kampah% ka#lah% as%t%ama#tra#tmakah% saptama#tra#tmako va# yatha# loke prathitah% tatha# kumbhake shva#sadha#ran%a#yojanam% ka#ryam | tatha# sam%pu#rn%akumbhake ka#lato dva#dashama#tra#tmako yogastu niyamena smr%tah% | atratyadva#dashama#tra#ka#lastu sahajocchva#sanishva#saka#lama#nena s%an%n%avatima#tra#tmakah% smr%tah% | eta#vatka#lakumbhake svaru#pam% dhya#yatah% tadaks%arasa#ks%a#tka#ro bhavati#tyarthah% || 23 || kim% tadaks%aram% ghos%a#divarn%a#tmakam% ? ityata a#ha- aghos%amiti | hasho ghos%a#h% tadrahitam aghos%am | vyan~janam% kaka#ra#dih% tadrahitam avyan~janam | tatha#ka#ra#disvaraviralam asvaram% ca yat ta#lukan%t%hos%t%hana#sika#stha#ne abhivyajyate tadrahitam | arephaja#tam antah%- sthakalana#viralam% shas%asaha#dyubhayos%mavarjitam% katham%cidapi yanna ks%arate tadeva#ks%aram% yogipratyaks%amupalabhyata ityarthah% || 24 ||yogasya nityakartavyata#yena#sau pashyate ma#rgam% pra#n%astena#bhigacchati |atastamabhyasennityam% yanma#rgagamana#ya vai || 25 || yatah% svapra#pya[pti]ma#rgadarshanahetuh% yogah%, atastameva sada# abhyaseditya#ha- yeneti | asau yogi# yena yogena svapra#pyama#rgam% pashyate pashyati, pra#n%astu dr%n*mano'gnibhih% saha tenaiva ma#rgen%a abhigacchati | yata evam atah% yatpadapra#pakama#rgagamana#yaiva tameva yogamaprama#dena abhyaset || 25 ||sapta svapra#ptidva#ra#n%ihr%ddva#ram% va#yudva#ram% ca mu#rdhadva#ramatha#param |moks%adva#ram% bilam% caiva sus%iram% man%d%alam% viduh% || 26 ||p. 21) svapra#pya[pti]dva#ra#n%i katividha#ni#tyata a#ha- hr%ddva#ramiti | hr%ddva#ram% vira#t%pra#pakam% vira#jo hr%daya#shritabrahma#n%d%opadhikatva#t | va#yudva#ram% su#trapra#paka, va#yoh% su#traru#patva#t, va#yurvai gautama tatsu#tram iti shruteh% | mu#rdhadva#ram% bi#jeshvarapra#pakam%, tayordhvama#yannamr%tatvameti iti shruteh% | atha#param% kimityukte moks%adva#ram% ardhama#tra#tmakam% pratyagabhinnabrahmapra#pakam%, tadavagaterardhama#tra#dva#rakatva#t | moks%adva#ram% tridha# bhidyate | tat katham ? ardhama#tra#sthu#la#m%sha#tmakam% bilam%, tasya turyavaira#japra#pakatva#t | ardhama#tra#su#ks%ma#m%sha#tmakam% sus%iram%, turyasu#trapra#pakatva#t | ardhama#tra#bi#ja#m%sha#tmakam% man%d%alam%, turyabi#japra#pakatva#t | cashabda#t pareti vikhya#takaivalyadva#ramasti#ti dyotyate, tasya nis%pratiyogikabrahmama#tragamakatva#t | evam% saptadha# sva#tma#ptidva#ra#n%i santi#ti brahmavidvari#ya#m%so viduh% ja#nanti#tyarthah% || 26 ||bhaya#di#na#m% tya#gah%bhayam% krodhamatha#lasyam atisvapna#tija#garam |atya#ha#ramana#ha#ram% nityam% yogi# vivarjayet || 27 || bhayakrodha#divighnaba#hulye sati kathamevam% siddhih% sya#ditya#shan*kya bhaya#ditya#gatah% tatsiddhih% sya#ditya#ha- bhayamiti | nirbhaya#didarshanena bhaya#divr%ttitya#gayogo bhavati#tyatra-yukta#ha#raviha#rasya yuktaces%t%asya karmasu |yuktasvapna#vabodhasya yogo bhavati duh%khaha# ||iti smr%tih% || 27 ||p. 22) abhya#saphalamanena vidhina# samyan* nityamabhyasyate krama#t |svayamutpadyate jn~a#nam% tribhirma#sairna sam%shayah% || 28 ||caturbhih% pashyate deva#n pan~cabhirvitatah% kramah% |icchaya#pnoti kaivalyam% s%as%t%he ma#si na sam%shayah% || 29 || evamabhya#sam% kurvatah% ava#ntaraphalam% mukhyaphalam% ca#ha- aneneti | bhu#mau darbha#sane ramye iti yaduktam anena vidhina# abhya#sam% kurvatah% tribhih% ma#saih% svayameva upadeshamantara# brahmajn~a#nam utpadyate || 28 || ma#sacatus%t%aya#bhya#sa#t indra#dideva#n pashyate pashyati | ma#sapan~caka#bhya#sato vitatah% kramo vira#d%a#dih% dr%shyate | s%an%ma#sa#bhya#sato yadr%[di]cchaya# kaivalyam a#pnoti#tyatra na hi sam%shayah% asti#tyarthah% || 29 ||yogacintyampa#rthivah% pan~cama#trastu caturma#trastu va#run%ah% |a#gneyastu trima#tro'sau va#yavyastu dvima#trakah% || 30 ||ekama#trastatha#ka#sho hyama#tram% tu vicintayet | yogena yaccintyam% tada#ha- pa#rthiva iti || 30 || pa#rthiva#dya#ka#sha#ntam ekaikagun%a#pakars%atah% su#ks%matvam% pratyaktvam% vya#pakatvam | ittham% ma#tra#vishis%t%abhu#tabhautikaja#ta#pahnavasiddham ama#tram% brahma nis%pratiyogikasvama#tramiti vicintayedityarthah% ||p. 23) cintana#praka#rah%sam%dhim% kr%tva# tu manasa# cintayeda#tmana#tmani || 31 ||trim%shatsa#rdha#n*gulah% pra#n%o yatra pra#n%aih% pratis%t%hitah% |es%a pra#n%a iti khya#to ba#hyapra#n%asya gocarah% || 32 || taccintana#praka#rama#ha sadhimiti || 31 || ardha#n*gula#dhikatrim%shadan*gulagatih% pra#n%o yatra hr%daya#ka#she va#ga#dibhih% pra#n%aih% saha pratis%t%hitah% yo'yam% ba#hyapra#n%asya a#dhidaivikasya gocaro vis%ayo bhavati, es%a eva a#dhya#tmikapra#n%a iti vikhya#to bhavati | sa yatra hr%daya#ka#she pratyagbha#sye svopaji#vyakaran%agra#men%a saha vili#yate, tadvilaya#dhikaran%am% pratyagabhinnam% brahma tasmin brahma#tmani brahma#ka#raparin%atamanasa# tadbha#sakapratyaga#tmana# sam%dhimaikyam% kr%tva# pratyakparabhedasa#peks%atadaikyagatasavishes%a#m%sha#pahnavasiddham% brahma svama#tramiti vicintayet || 32 ||shva#saprama#n%amashi#tishca shatam% caiva sahasra#n%i trayodasha |laks%ashcaikonanishva#sah% ahora#traprama#n%atah% || 33 || ahora#tranirvartyashva#saprama#n%ama#ha- ashi#tishceti | dvyashi#tyadhikashatottarasahasralaks%asam%khya#vishis%t%anishva#sa#dih% ahora#traprama#n%ato gan%yate | shrutyantare tu s%at%sam%khya#hora#trayoh% ekavim%shatisahasra#n%i s%at%chata#nyadhika#ni bhavanti#tya#mna#tam | praka#radvayapratibha#tasam%khya#bhedastu ba#lya#dishari#rata#ratamyata upapadyate | sukham% tis%t%hato dr%d%haga#trasya shva#sagatih% stimita# vibha#ti, etadvipari#tasya vipari#tam% bhavati#ti ubhayamapi sam%gacchate, nahi virodho'sti#tyarthah% || 33 ||p. 24) pra#n%a#di#na#m% stha#na#nipra#n%a a#dyo hr%di stha#ne apa#nastu punargude |sama#no na#bhideshe tu uda#nah% kan%t%hama#shritah% || 34 ||vya#nah% sarves%u ca#n*ges%u vya#pya tis%t%hati sarvada# |evam% shva#sakr%tpra#n%a#distha#na#nya#ha- pra#n%a iti || 34 ||tes%a#m% varn%abheda#h%atha varn%a#stu pan~ca#na#m% pra#n%a#di#na#manukrama#t || 35 ||raktavarn%o man%iprakhyah% pra#n%ava#yuh% praki#rtitah% |apa#nastasya madhye tu indrakopasamaprabhah% || 36 ||sama#nastu dvayormadhye goks%i#radhavalaprabhah% |a#pa#n%d%ara uda#nashca vya#no hyarcisamaprabhah% || 37 ||pra#n%a#dya#kr%tivarn%abhedama#ha- atheti || 35-7 ||paramaphalamyasyedam% man%d%alam% bhittva# ma#ruto ya#ti mu#rdhani |yatra yatra mriyedva#pi na sa bhu#yo'bhija#yate |na sa bhu#yo'bhija#yata ityupanis%at || 38 || s%ad%an*gayoga#bhya#saparamaphalam% prakat%ayan upasam%harati- yasyeti | yasya mumuks%oh% yogino ma#rutah% pra#n%a#dih% ida sva#dhis%t%heyahr%daya#di man%d%alam abhya#sabalenap. 25) bhittva# mu#rdhani sahasra#re vidyama#nam% turyam% turyaturyam% va# svama#tramityeti so'yam% ta#dr%shaparipakvayogi# ti#rthe shvapacagr%he va# itya#dishrutyanurodhena yatra yatra ji#van tis%t%het mriyedva#pi so'yam% na hi bhu#yo'bhija#yate brahmavedanasamaka#lam% brahmaiva bhavati#tyarthah% | a#vr%ttih% a#dara#rtha# | ityupanis%acchabdah% amr%tana#dopanis%atsama#ptyarthah% || 38 ||shri#va#sudevendrashis%yopanis%adbrahmayogina# |likhitam% sya#dvivaran%am% na#dopanis%adah% sphut%am |prakr%topanis%advya#khya#granthah% s%as%t%yuttaram% shatam ||iti shri#madi#sha#dyas%t%ottarashatopanis%accha#stravivaran%e ekavim%shatim%sam%khya#pu#rakam amr%tana#dopanis%advivaran%am% sam%pu#rn%am