śvetāśvatara ūpaniṣad auṃ | saha nāv avatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṃ karavāvahai | tejasvi nāv adhītam astu | mā vidviṣāvahai | auṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ prathamo’dhyāyaḥ hariḥ oṃ brahma-vādino vadanti kiṃ kāraṇaṃ brahma kutaḥ sma jātā jīvāma kena kva ca saṃpratiṣṭhāḥ | adhiṣṭhitāḥ kena sukhetareṣu vartāmahe brahma-vido vyavasthām ||1|| kālaḥ svabhāvo niyatir yadṛcchā bhūtāni yoniḥ puruṣa iti cintyā | saṃyoga eṣāṃ na tv ātma-bhāvād ātmāpy anīśaḥ sukha-duḥkha-hetoḥ ||2|| te dhyāna-yogānugatā apaśyan devātma-śaktiṃ sva-guṇair nigūḍhām | yaḥ kāraṇāni nikhilāni tāni kālātma-yuktāny adhitiṣṭhaty ekaḥ ||3|| tam eka-nemiṃ tri-vṛtaṃ ṣoḍaśāntaṃ śatārdhāraṃ viṃśati-pratyarābhiḥ | aṣṭakaiḥ ṣaḍbhir viśva-rūpaika-pāśaṃ tri-mārga-bhedaṃ dvi-nimittaika-moham ||4|| pañca-sroto’mbuṃ pañca-yony-ugra-vakrāṃ pañca-prāṇormiṃ pañca-buddhy-ādi-mūlām | pañcāvartāṃ pañca-duḥkhaugha-vegāṃ pañcāśad-bhedāṃ pañca-parvām adhīmaḥ ||5|| sarvājīve sarva-saṃsthe bṛhante asmin haṃso bhrāmyate brahma-cakre | pṛthag ātmānaṃ preritāraṃ ca matvā juṣṭas tatas tenāmṛtatvam eti ||6|| udgītam etat paramaṃ tu brahma tasmiṃs trayaṃ supratiṣṭhā’kṣaraṃ ca | atrāntaraṃ brahma-vido viditvā līnā brahmaṇi tat-parā yoni-muktāḥ ||7|| saṃyuktam etat kṣaram akṣaraṃ ca vyaktāvyaktaṃ bharate viśvam īśaḥ | anīśaś cātmā badhyate bhoktṛ-bhāvāj jñātvā devaṃ mucyate sarva-pāśaiḥ ||8|| jñājñau dvāv ajāv īśanīśāv ajā hy ekā bhoktṛ-bhogyārtha-yuktā | anantaś cātmā viśva-rūpo hy akartā trayaṃ yadā vindate brahmam etat ||9|| kṣaraṃ pradhānam amṛtākṣaraṃ haraḥ kṣarātmānāv īśate deva ekaḥ | tasyābhidhyānād yojanāt tattva-bhāvād bhūyaś cānte viśva-māyā-nivṛttiḥ ||10|| jñātvā devaṃ sarva-pāśāpahāniḥ kṣīṇaiḥ kleśair janma-mṛtyu-prahāṇiḥ | tasyābhidhyānāt tṛtīyaṃ deha-bhede viśvaiśvaryaṃ kevala āpta-kāmaḥ ||11|| etaj jñeyaṃ nityam evātma-saṃsthaṃ nātaḥ paraṃ veditavyaṃ hi kiñcit | bhoktā bhogyaṃ preritāraṃ ca matvā sarvaṃ proktaṃ trividhaṃ brahmam etat ||12|| vahner yathā yoni-gatasya mūrtir na dṛśyate naiva ca liṅga-nāśaḥ | sa bhūya evendhana-yoni-gṛhyas tad vobhayaṃ vai praṇavena dehe ||13|| sva-deham araṇiṃ kṛtvā praṇavaṃ cottarāraṇim | dhyāna-nirmathanābhyāsād devaṃ paśyan nigūḍhavat ||14|| tileṣu tailaṃ dadhanīva sarpir āpaḥ srotaḥsv araṇīṣu cāgniḥ | evam ātmā’tmani gṛhyate’sau satyenainaṃ tapasā yo’nupaśyati ||15|| sarva-vyāpinam ātmānaṃ kṣīre sarpir ivārpitam | ātma-vidyā-tapo-mūlaṃ tad brahmopaniṣat param ||16|| tad brahmopaniṣat param || iti prathamo'dhyāyaḥ ||1|| * * * * * (2) dvitīyo’dhyāyaḥ yuñjānaḥ prathamaṃ manas-tattvāya savitā dhiyaḥ | agner jyotir nicāyya pṛthivyā adhyābharat ||1||1 yuktena manasā vayaṃ devasya savituḥ save | suvargeyāya śaktyā ||2||2 yuktvāya manasā devān suvaryato dhiyā divam | bṛhaj jyotiḥ kariṣyataḥ savitā prasuvāti tān ||3||3 yuñjate mana uta yuñjate dhiyo viprā viprasya bṛhato vipaścitaḥ | vi hotrā dadhe vayunāvid eka inmahī devasya savituḥ pariṣṭutiḥ ||4||4 yuje vāṃ brahma pūrvyaṃ namobhir viśloka etu pathy eva sūreḥ | śṛṇvantu viśve amṛtasya putrā ā ye dhāmāni divyāni tasthuḥ ||5||5 agnir yatrābhimathyate vāyur yatrādhirudhyate | somo yatrātiricyate tatra sañjāyate manaḥ ||6|| savitrā prasavena juṣeta brahma pūrvyam | yatra yoniṃ kṛṇavase na hi te pūrvam akṣipat ||7|| trir unnataṃ sthāpya samaṃ śarīraṃ hṛdīndriyāṇi manasā sanniveśya | brahmoḍupena pratareta vidvān srotāṃsi sarvāṇi bhayāvahāni ||8|| prāṇān prapīḍyeha saṃyukta-ceṣṭaḥ kṣīṇe prāṇe nāsikayocchvasīta | duṣṭāśva-yuktam iva vāham enaṃ vidvān mano dhārayetāpramattaḥ ||9|| same śucau śarkarā-vahni-bālukā- vivarjite śabda-jalāśrayādibhiḥ | mano’nukūle na tu cakṣu-pīḍane guhā-nivātāśrayaṇe prayojayet ||10|| nīhāra-dhūmārkānilānalānāṃ khadyota-vidyut-sphaṭika-śaśīnām | etāni rūpāṇi puraḥ-sarāṇi brahmaṇy abhivyakti-karāṇi yoge ||11|| pṛthivy-ap-tejo’nila-khe samutthite pañcātmake yoga-guṇe pravṛtte | na tasya rogo na jarā na mṛtyuḥ prāptasya yogāgni-mayaṃ śarīram ||12|| laghutvam ārogyam alolupatvaṃ varṇa-prasādaṃ svara-sauṣṭhavaṃ ca | gandhaḥ śubho mūtra-purīṣam alpaṃ yoga-pravṛttiṃ prathamāṃ vadanti ||13|| yathaiva bimbaṃ mṛdayopaliptaṃ tejo-mayaṃ bhrājate tat sudhāntam | tad vātma-tattvaṃ prasamīkṣya dehī ekaḥ kṛtārtho bhavate vīta-śokaḥ ||14|| yad ātma-tattvena tu brahma-tattvaṃ dīpopameneha yuktaḥ prapaśyet | ajaṃ dhruvaṃ sarva-tattvair viśuddhaṃ jñātvā devaṃ mucyate sarva-pāśaiḥ ||15|| eṣa ha devaḥ pradiśo’nu sarvāḥ pūrvo ha jātaḥ sa u garbhe antaḥ | sa eva jātaḥ sa janiṣyamāṇaḥ pratyaṅ janāṃs tiṣṭhati sarvato-mukhaḥ ||16|| yo devo agnau yo’psu yo viśvaṃ bhuvanam āviveśa | ya oṣadhīṣu yo vanaspatiṣu tasmai devāya namo namaḥ ||17|| iti dvitīyo'dhyāyaḥ ||2|| * * * * * (3) tṛtīyo’dhyāyaḥ ya eko jālavān īśata īśanībhiḥ sarvāṃl lokān īśata īśanībhiḥ | ya evaika udbhave sambhave ca ya etad vidur amṛtās te bhavanti ||1|| eko hi rudro na dvitīyāya tasthur ya imāṃl lokān īśata īśanībhiḥ | pratyaṅ janāṃs tiṣṭhati sañcukocānta-kāle saṃsṛjya viśvā bhuvanāni gopāḥ ||2|| viśvataś cakṣur uta viśvato-mukho viśvato-bāhur uta viśvatas-pāt | saṃ6 bāhubhyāṃ dhamati sampatatrair dyāv-ābhūmī janayan deva ekaḥ ||3||7 yo devānāṃ prabhavaś codbhavaś ca viśvādhipo rudro maharṣiḥ | hiraṇyagarbhaṃ janayāmāsa pūrvaṃ sa no buddhyā śubhayā saṃyunaktu ||4|| yā te rudra śivā tanūr aghorā’pāpa-kāśinī | tayā nas tanuvā śantamayā giriśantābhicākaśīhi ||5||8 yābhiṣuṃ giriśanta haste bibharṣy astave | śivāṃ giritra tāṃ kuru mā hiṃsīḥ puruṣaṃ jagat ||6||9 tataḥ paraṃ brahma paraṃ bṛhantaṃ yathānikāyaṃ sarva-bhūteṣu gūḍham | viśvasyaikaṃ pariveṣṭitāram īśaṃ taṃ jñātvā’mṛtā bhavanti ||7|| vedāham etaṃ puruṣaṃ mahāntam āditya-varṇaṃ tamasaḥ parastāt | tam eva viditvātimṛtyum eti nānyaḥ panthā vidyate’yanāya ||8||10 yasmāt paraṃ nāparam asti kiṃcid yasmān nāṇīyo na jyāyo’sti kaścit | vṛkṣa iva stabdho divi tiṣṭhaty ekas tenedaṃ pūrṇaṃ puruṣeṇa sarvam ||9|| tato yad uttarataraṃ tad arūpam anāmayam | ya etad vidur amṛtāste bhavanti athetare duḥkham evāpi yanti ||10|| sarvānana-śiro-grīvaḥ sarva-bhūta-guhāśayaḥ | sarva-vyāpī sa bhagavāṃs tasmāt sarva-gataḥ śivaḥ ||11|| mahān prabhur vai puruṣaḥ sattvasyaiṣa pravartakaḥ | sunirmalām imāṃ prāptim īśāno jyotir avyayaḥ ||12|| aṅguṣṭha-mātraḥ puruṣo’ntarātmā sadā janānāṃ hṛdaye sanniviṣṭaḥ | hṛdā manīṣo11 manasābhikLpto ya etad vidur amṛtās te bhavanti ||13|| sahasra-śīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasra-pāt | sa bhūmiṃ viśvato vṛtvātyatiṣṭhad daśāṅgulam ||14|| puruṣa evedaṃ sarvaṃ yad bhūtaṃ yac ca bhavyam | utāmṛtatvasyeśāno yad annenātirohati ||15||12 sarvataḥ pāṇi-pādaṃ tat sarvato’kṣi-śiro-mukham | sarvataḥ śrutimal loke sarvam āvṛtya tiṣṭhati ||16|| sarvendriya-guṇābhāsaṃ sarvendriya-vivarjitam | sarvasya prabhum īśānaṃ sarvasya śaraṇaṃ bṛhat13 ||17|| nava-dvāre pure dehī haṃso lelāyate bahiḥ | vaśī sarvasya lokasya sthāvarasya carasya ca ||18|| apāṇi-pādo javano grahītā paśyaty acakṣuḥ sa śṛṇoty akarṇaḥ | sa vetti vedyaṃ na ca tasyāsti vettā tam āhur agryaṃ puruṣaṃ mahāntam ||19|| aṇor aṇīyān mahato mahīyān ātmā guhāyāṃ nihito’sya jantoḥ | tam akratuḥ paśyati vīta-śoko dhātuḥ prasādān mahimānam īśam ||20||14 vedāham etam ajaraṃ purāṇaṃ sarvātmānaṃ sarva-gataṃ vibhutvāt | janma-nirodhaṃ pravadanti yasya brahma-vādino hi pravadanti nityam ||21|| iti t.rtīyo'dhyāyaḥ ||3|| * * * * * (4) caturtho’dhyāyaḥ ya eko’varṇo bahudhā śakti-yogād varaṇān anekān nihitārtho dadhāti | vi caiti cānte viśvam ādau sa devaḥ sa no buddhyā śubhayā saṃyunaktu ||1|| tad evāgnis tad ādityas tad vāyus tad u candramāḥ | tad eva śukraṃ tad brahma tad āpas tat prajāpatiḥ ||2||15 tvaṃ strī pumān asi tvaṃ kumāra uta vā kumārī | tvaṃ jīrṇo daṇḍena vañcasi tvaṃ jāto bhavasi viśvato-mukhaḥ ||3||16 nīlaḥ pataṅgo harito lohitākṣas taḍid-garbha ṛtavaḥ samudrāḥ | anādimat tvaṃ vibhutvena vartase yato jātāni bhuvanāni viśvā ||4|| ajām ekāṃ lohita-śukla-kṛṣṇāṃ bahvīḥ prajāḥ sṛjamānāṃ sa-rūpāḥ | ajo hy eko juṣamāṇo’nuśete jahāty enāṃ bhukta-bhogām ajo’nyaḥ ||5|| dvā suparṇā sayujā sakhāyā samānaṃ vṛkṣaṃ pariṣasvajāte | tayor anyaḥ pippalaṃ svādv atty anaśnann anyo abhicākaśīti ||6||17 samāne vṛkṣe puruṣo nimagno’ nīśayā śocati muhyamānaḥ | juṣṭaṃ yadā paśyaty anyam īśam asya mahimānam iti vīta-śokaḥ ||7|| ṛco akṣare parame vyoman yasmin devā adhi viśve niṣeduḥ | yas taṃ na veda kim ṛcā kariṣyati ya it tad vidus ta ime samāsate ||8||18 chandāṃsi yajñāḥ kratavo vratāni bhūtaṃ bhavyaṃ yac ca vedā vadanti | asmān māyī sṛjate viśvam etat tasmiṃś cānyo māyayā sanniruddhaḥ ||9|| māyāṃ tu prakṛtiṃ vidyān māyinaṃ ca maheśvaram | tasyāvayava-bhūtais tu vyāptaṃ sarvam idaṃ jagat ||10|| yo yoniṃ yonim adhitiṣṭhaty eko yasminn idam saṃ ca vicaiti sarvam | tam īśānaṃ varadaṃ devam īḍyaṃ nicāyyemāṃ śāntim atyantam eti ||11|| yo devānāṃ prabhavaś codbhavaś ca viśvādhipo rudro maharṣiḥ | hiraṇyagarbhaṃ paśyata jāyamānaṃ sa no buddhyā śubhayā saṃyunaktu ||12|| yo devānām adhipo yasmin lokā adhiśritāḥ | ya īśe asya dvipadaś catuṣpadaḥ kasmai devāya haviṣā vidhema ||13|| sūkṣmātisūkṣmaṃ kalilasya madhye viśvasya sraṣṭāram aneka-rūpam | viśvasyaikaṃ pariveṣṭitāraṃ jñātvā śivaṃ śāntim atyantam eti ||14||19 sa eva kāle bhuvanasya goptā viśvādhipaḥ sarva-bhūteṣu gūḍhaḥ | yasmin yuktā brahmarṣayo devatāś ca tam evaṃ jñātvā mṛtyu-pāśāṃś chinatti ||15|| ghṛtāt paraṃ maṇḍam ivātisūkṣmaṃ jñātvā śivaṃ sarva-bhūteṣu gūḍham | viśvasyaikaṃ pariveṣṭitāraṃ jñātvā devaṃ mucyate sarva-pāśaiḥ ||16|| eṣa devo viśva-karmā mahātmā sadā janānāṃ hṛdaye saṃniviṣṭaḥ | hṛdā manīṣā manasābhikLpto ya etad vidur amṛtās te bhavanti ||17|| yadā’tamas tan na divā na rātrir na san na cāsac chiva eva kevalaḥ | tad akṣaraṃ tat savitur vareṇyaṃ prajñā ca tasmāt prasṛtā purāṇī ||18|| nainam ūrdhvaṃ na tiryañcaṃ na madhye na parijagrabhat | na tasya pratimā asti yasya nāma mahad yaśaḥ ||19|| na saṃdṛśe tiṣṭhati rūpam asya na cakṣuṣā paśyati kaścanainam | hṛdā hṛdi-sthaṃ manasā ya enam evaṃ vidur amṛtāste bhavanti ||20|| ajāta ity evaṃ kaścid bhīruḥ prapadyate | rudra yat te dakṣiṇaṃ mukhaṃ tena māṃ pāhi nityam ||21|| mā nas toke tanaye mā na āyuṣi mā no goṣu mā na aśveṣu rīriṣaḥ | vīrān mā no rudra bhāmito vadhīr haviṣmantaḥ sadāmit tvā havāmahe ||22||i iti caturtho'dhyāyaḥ ||4|| * * * * * (5) pañcamo’dhyāyaḥ dve akṣare brahma-pare tv anante vidyāvidye nihite yatra gūḍhe | kṣaraṃ tv avidyā hy amṛtaṃ tu vidyā vidyāvidye īśate yas tu so’nyaḥ ||1|| yo yoniṃ yonim adhitiṣṭhaty eko viśvāni rūpāṇi yonīś ca sarvāḥ | ṛṣiṃ prasūtaṃ kapilaṃ yas tam agre jñānair bibharti jāyamānaṃ ca paśyet ||2|| ekaika-jālaṃ bahudhā vikurvann asmin kṣetre saṃharaty eṣa devaḥ | bhūyaḥ sṛṣṭvā patayas tatheśaḥ sarvādhipatyaṃ kurute mahātmā ||3|| sarvā diśa ūrdhvam adhaś ca tiryak prakāśayan bhrājate yad v anaḍvān | evaṃ sa devo bhagavān vareṇyo yoni-svabhāvān adhitiṣṭhaty ekaḥ ||4|| yac ca svabhāvaṃ pacati viśva-yoniḥ pācyāṃś ca sarvān pariṇāmayed yaḥ | sarvam etad viśvam adhitiṣṭhaty eko guṇāṃś ca sarvān viniyojayed yaḥ ||5|| tad veda-guhyopaniṣatsu gūḍhaṃ tad brahmā vedate brahma-yonim | ye pūrvaṃ devā ṛṣayaś ca tad vidus te tan-mayā amṛtā vai babhūvuḥ ||6|| guṇānvayo yaḥ phala-karma-kartā kṛtasya tasyaiva sa copabhoktā | sa viśva-rūpas triguṇas trivartmā prāṇādhipaḥ sañcarati sva-karmabhiḥ ||7|| aṅguṣṭha-mātro ravi-tulya-rūpaḥ saṅkalpāhaṅkāra-samanvito yaḥ | buddher guṇenātma-guṇena caiva ārāgra-mātro’py aparo’pi dṛṣṭaḥ ||8|| bālāgra-śata-bhāgasya śatadhā kalpitasya ca | bhāgo jīvaḥ sa vijñeyaḥ sa cānantyāya kalpate ||9|| naiva strī na pumān eṣa na caivāyaṃ napuṃsakaḥ | yad yac charīram ādatte tena tena sa yujyate ||10|| saṅkalpana-sparśana-dṛṣṭi-mohair grāsāmbu-vṛṣṭyātma-vivṛddhi-janma | karmānugāny anukrameṇa dehī sthāneṣu rūpāṇy abhisamprapadyate ||11|| sthūlāni sūkṣmāṇi bahūni caiva rūpāṇi dehī sva-guṇair vṛṇoti | kriyā-guṇair ātma-guṇaiś ca teṣāṃ saṃyoga-hetur aparo’pi dṛṣṭaḥ ||12|| anādy-anantaṃ kalilasya madhye viśvasya sraṣṭāram aneka-rūpam | viśvasyaikaṃ pariveṣṭitāraṃ jñātvā devaṃ mucyate sarva-pāśaiḥ ||13|| bhāva-grāhyam anīḍākhyaṃ bhāvābhāva-karaṃ śivam | kalā-sarga-karaṃ devaṃ ye vidus te jahus tanum ||14|| iti pañcamo'dhyāyaḥ ||5|| * * * * * (6) ṣaṣṭho’dhyāyaḥ svabhāvam eke kavayo vadanti kālaṃ tathānye parimuhyamānāḥ | devasyaiṣa mahimā tu loke yenedaṃ bhrāmyate brahma-cakram ||1|| yenāvṛtaṃ nityam idaṃ hi sarvaṃ jñaḥ kāla-kālo guṇī sarva-vid yaḥ | teneśitaṃ karma vivartate ha pṛthivy-ap-tejo’nila-khāni cintyam ||2|| tat karma kṛtvā vinivartya bhūyas tattvasya tattvena sametya yogam | ekena dvābhyāṃ tribhir aṣṭabhir vā kālena caivātma-guṇaiś ca sūkṣmaiḥ ||3|| ārabhya karmāṇi guṇānvitāni bhāvāṃś ca sarvān viniyojayed yaḥ | teṣām abhāve kṛta-karma-nāśaḥ karma-kṣaye yāti sa tattvato’nyaḥ ||4|| ādiḥ sa saṃyoga-nimitta-hetuḥ paras trikālād akalo’pi dṛṣṭaḥ | taṃ viśva-rūpaṃ bhava-bhūtam īḍyaṃ devaṃ sva-citta-stham upāsya pūrvam ||5|| sa vṛkṣa-kālākṛtibhiḥ paro’nyo yasmāt prapañcaḥ parivartate’yam | dharmāvahaṃ pāpa-nudaṃ bhageśaṃ jñātvātma-stham amṛtaṃ viśva-dhāma ||6|| tam īśvarāṇāṃ paramaṃ maheśvaraṃ taṃ devatānāṃ paramaṃ ca daivatam | patiṃ patīnāṃ paramaṃ parastād vidāma devaṃ bhuvaneśam īḍyam ||7|| na tasya kāryaṃ karaṇaṃ ca vidyate na tat-samaś cābhyadhikaś ca dṛśyate | parāsya śaktir vividhaiva śrūyate svābhāvikī jñāna-bala-kriyā ca ||8|| na tasya kaścit patir asti loke na ceśitā naiva ca tasya liṅgam sa kāraṇaṃ karaṇādhipādhipo na cāsya kaścij janitā na cādhipaḥ ||9|| yas tantu-nābha iva tantubhiḥ pradhānajaiḥ svabhāvataḥ | deva ekaḥ svam āvṛṇoti sa no dadhātu brahmāpyayam ||10|| eko devaḥ sarva-bhūteṣu gūḍhaḥ sarva-vyāpī sarva-bhūtāntarātmā | karmādhyakṣaḥ sarva-bhūtādhivāsaḥ sākṣī cetā kevalo nirguṇaś ca ||11|| eko vaśī niṣkriyāṇāṃ bahūnām ekaṃ bījaṃ bahudhā yaḥ karoti | tam ātma-sthaṃ ye’nupaśyanti dhīrās teṣāṃ sukhaṃ śāśvataṃ netareṣām ||12|| nityo nityānāṃ cetanaś cetanānām eko bahūnāṃ yo vidadhāti kāmān | tat kāraṇaṃ sāṅkhya-yogādhigamyaṃ jñātvā devaṃ mucyate sarva-pāśaiḥ ||13|| na tatra sūryo bhāti na candra-tārakaṃ nemā vidyuto bhānti kuto’yam agniḥ | tam eva bhāntam anubhāti sarvaṃ tasya bhāsā sarvam idaṃ vibhāti ||14|| eko haṃso bhuvanasyāsya madhye sa evāgniḥ salile saṃniviṣṭaḥ tam eva viditvātimṛtyum eti nānyaḥ panthā vidyate’yanāya ||15|| sa viśva-kṛd viśva-vid ātma-yonir jñaḥ kāla-kālo guṇī sarva-vid yaḥ | pradhāna-kṣetra-jña-patir guṇeśaḥ saṃsāra-mokṣa-sthiti-bandha-hetuḥ ||16|| sa tan-mayo hy amṛta īśa-saṃstho jñaḥ sarvago bhuvanasyāsya goptā | ya īśe’sya jagato nityam eva nānyo hetur vidyata īśanāya ||17|| yo brahmāṇaṃ vidadhāti pūrvaṃ yo vai vedāṃś ca prahiṇoti tasmai | taṃ ha devaṃ ātma-buddhi-prakāśaṃ mumukṣur vai śaraṇam ahaṃ prapadye ||18|| niṣkalaṃ niṣkriyaṃ śāntaṃ niravadyaṃ nirañjanam | amṛtasya paraṃ setuṃ dagdhendanam ivānalam ||19|| yadā carmavad ākāśaṃ veṣṭayiṣyanti mānavāḥ | tadā devam avijñāya duḥkhasyānto bhaviṣyati ||20|| tapaḥ-prabhāvād deva-prasādāc ca brahma ha śvetāśvataro’tha vidvān | atyāśramibhyaḥ paramaṃ pavitraṃ provāca samyag-ṛṣi-saṅgha-juṣṭam ||21|| vedānte paramaṃ guhyaṃ purā-kalpe pracoditam | nāpraśāntāya dātavyaṃ nāputrāyāśiṣyāya vā punaḥ ||22|| yasya deve parā bhaktiḥ yathā deve tathā gurau | tasyaite kathitā hy arthāḥ prakāśante mahātmanaḥ ||23|| oṃ saha nāv avatu saha nau bhunaktu saha vīryaṃ karavāvahai tejasvi nāvadhītam astu mā vidviṣāvahai oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ iti ṣaṣṭho’dhyāyaḥ || iti śvetāśvataropaniṣat sampūrṇā || * * * * *